Tarihin Tanımı ve Özellikleri

Tarih, insan faaliyetlerini yer ve zaman belirterek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayalı olarak objektif biçimde inceleyen sosyal bir bilimdir. İnsan eylemlerinden ortaya çıkan her şey tarihin konusudur.

Tarihin önemli özellikleri arasında olayları yer ve zaman belirterek anlatması, neden-sonuç ilişkisi kurması ve objektif olması yer alır. Tarih, deney ve gözleme dayanmaz, tekrarlanamaz ve kesin yasaları yoktur.

Tarih birçok bilimle etkileşim halindedir. Coğrafya coğrafi koşulların topluma etkisini, arkeoloji toprak altındaki buluntuları inceler. Ayrıca kronoloji, filoloji, sosyoloji, antropoloji gibi bilimler de tarihe yardımcı olur.

Unutma! Tarihin en önemli özelliği, olayları belgelerle kanıtlayarak objektif şekilde incelemesidir. Bu yönüyle bilimseldir.

Tarih Yazıcılığı ve Takvimler

Tarih yazıcılığı farklı yöntemlerle gelişmiştir. Hikayeci tarih yazıcılığı destansı ve abartılıyken, öğretici tarih milli duyguları öne çıkarır. Pozitif tarih yazıcılığı ise belgelere dayalı, objektif ve neden-sonuç ilişkisi kuran modern yöntemdir. Sosyal tarih yazıcılığı da olayların ekonomik ve kültürel yönlerini vurgular.

Tarih öğrenmek milli bilinci güçlendirir, araştırma becerisini geliştirir ve çok yönlü düşünme yeteneği kazandırır. Ayrıca empati kurma yeteneğimizi geliştirir.

Takvimler, zamanı ölçme sistemleri olarak ortaya çıkmıştır. Ay yılı esaslı takvim Sümerler tarafından icat edilmiş ve 354 gündür. Güneş yılı esaslı takvim ise Mısırlılar tarafından geliştirilmiş ve 365 gün 6 saattir.

Biliyor musun? Türkler tarih boyunca farklı takvimler kullanmışlardır. Bunların en eskisi her yıla bir hayvan adı veren 12 Hayvanlı Türk Takvimi'dir!

Tarih Çeşitleri ve Yöntemi

Türkler tarih boyunca çeşitli takvimler kullandılar. Celali Takvim Selçuklular döneminde, Rumi Takvim ise Osmanlı'nın son dönemlerinde kullanılmıştır. Türkiye 1926'dan itibaren Miladi Takvim'i kullanmaya başlamıştır.

Tarih, kapsamına göre genel tarih ve özel tarih olarak ikiye ayrılır. Ayrıca siyasi tarih, hukuk tarihi, iktisat tarihi gibi alt dallara sahiptir.

Tarih biliminin yöntemi sistemli bir süreçtir. Önce kaynak arama, ardından tasnif (sınıflandırma), tahlil (çözümleme), tenkit (eleştiri) ve son olarak terkip (birleştirme) aşamalarından oluşur.

Tarihte "olay" ve "olgu" arasında fark vardır. Olay, kısa sürede gerçekleşen ve somut tanımlanabilen (Malazgirt Savaşı gibi) gelişmelerdir. Olgu ise uzun süreçte gerçekleşen, soyut tanımlarla ifade edilen (Anadolu'nun Türkleşmesi gibi) gelişmelerdir.

İpucu: Tarihteki olayları anlamak için neden-sonuç ilişkisine dikkat etmelisin. Hiçbir tarihi olay tesadüfen ortaya çıkmaz!

Tarihte Kullanılan Kaynaklar

Tarihi araştırmalarda çeşitli kaynaklar kullanılır. Görsel-işitsel kaynaklar (film, fotoğraf), yazısız kaynaklar (çanak, çömlek, silah), yazılı kaynaklar (ferman, kitabe, para) ve sözel kaynaklar (destan, hikaye) olarak gruplandırılır. En güvenilir kaynaklar yazılı kaynaklardır.

Kaynaklar güvenilirliklerine göre de sınıflandırılır. Birinci elden kaynaklar, doğrudan araştırılan dönemden kalan belge ve bilgilerdir. İkinci elden kaynaklar ise birinci elden kaynaklardan yararlanılarak hazırlanan eserlerdir.

Tarihçiler çalışmalarında belirli bir yöntem izler. Önce kaynakları araştırır ve sınıflandırır. Sonra çözümleme yaparak kaynakların yeterliliğini denetler. Daha sonra tenkit aşamasında bilgilerin doğruluğunu inceler. En son terkip aşamasında ise tüm bilgiler birleştirilir.

Dikkat et! Tarihsel araştırmalarda her bilgiyi sorgulamalı ve farklı kaynaklarla karşılaştırmalısın. Eleştirel düşünme, iyi bir tarihçinin en önemli özelliğidir.

Tarihi Dönemler

Tarih, iki ana bölüme ayrılır: Tarih Öncesi Dönemler ve Tarihi Çağlar. Tarih öncesi dönemler kullanılan araç-gereçlere göre Taş Devri (Eski-Orta-Yeni) ve Maden Devri (Bakır-Tunç-Demir) olarak sınıflandırılır.

Tarihi çağlar ise yazının bulunmasıyla başlar ve İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Yakın Çağ olarak dört döneme ayrılır. Bu çağlarda yazı sayesinde bilgiler kalıcı ve kesindir.

İnsanlar arası etkileşimin artması çağların sürelerinin kısalmasına neden olmuştur. Aynı zamanda bazı toplumlar aynı dönemde farklı çağları yaşayabilmişlerdir. Örneğin bir toplum demir çağında yaşarken, başka bir toplum hala taş çağında olabilir.

Merak ediyor musun? İnsanlık tarihinin yaklaşık %99'u tarih öncesi dönemlerde geçmiştir! Yazının bulunması ve tarihi çağların başlamasıyla insanlık çok hızlı ilerleme kaydetmiştir.